Ο ρόλος της γλώσσας στην επεξεργασία πληροφοριών και στις μαθησιακές δυσκολίες
Εισαγωγή
Η γλώσσα που μιλάμε δεν είναι απλώς ένα μέσο για να επικοινωνούμε. Είναι ένα εργαλείο που μας βοηθά να σκεφτόμαστε, να θυμόμαστε, να καταλαβαίνουμε και να οργανώνουμε τις πληροφορίες γύρω μας. Ιδιαίτερα στα παιδιά που αντιμετωπίζουν μαθησιακές δυσκολίες, η γλώσσα μπορεί να παίξει πολύ σημαντικό ρόλο — άλλοτε βοηθητικό και άλλοτε παρουσιάζει δυσκολίες.
Πώς επηρεάζει η γλώσσα τον τρόπο σκέψης μας;
Έρευνες δείχνουν ότι η γλώσσα που χρησιμοποιούμε επηρεάζει τον τρόπο που σκεφτόμαστε (Boroditsky, 2011). Για παράδειγμα, κάποια παιδιά οργανώνουν τον χρόνο ή τον χώρο διαφορετικά, ανάλογα με τη γλώσσα που μιλούν. Η γλώσσα κατευθύνει την προσοχή τους: τι προσέχουν, πώς το θυμούνται και πώς το εξηγούν (Lucy, 1997).
Και τι γίνεται με τις μαθησιακές δυσκολίες;
Τα παιδιά με δυσκολίες όπως δυσλεξία, δυσκολία στην κατανόηση, ή προβλήματα συγκέντρωσης (ΔΕΠ-Υ) χρειάζονται υποστήριξη σε βασικά πράγματα: όπως το πώς ακούν, πώς διαβάζουν, πώς γράφουν και πώς οργανώνουν τη σκέψη τους. Η γλώσσα που χρησιμοποιούν επηρεάζει το πόσο εύκολα ή δύσκολα το καταφέρνουν αυτό.
Πλεονεκτήματα και δυσκολίες της Ελληνικής γλώσσας.
Η Ελληνική γλώσσα, όπως όλες οι γλώσσες, έχει θετικά και αρνητικά για τη μάθηση:
Τι βοηθάει: Οι λέξεις συνήθως γράφονται όπως ακούγονται, κάτι που βοηθά τα παιδιά με δυσλεξία να διαβάσουν (Seymour, Aro, & Erskine, 2003).Η γλώσσα έχει πλούσια δομή και βοηθά τα παιδιά να καταλάβουν πώς “χτίζεται” ο λόγος.Υπάρχουν πολλές λέξεις που βγάζουν νόημα από τη ρίζα τους (π.χ. γράφω → γραφή, συγγραφέας).
Τι δυσκολεύει:Η ορθογραφία είναι δύσκολη, με πολλές μορφές του ίδιου ήχου, κάτι που μπερδεύει παιδιά με δυσγραφία (Papadopoulos, Georgiou, & Kendeou, 2009).Οι προτάσεις είναι συχνά μεγάλες και σύνθετες, και τα παιδιά με γλωσσικές δυσκολίες χάνουν το νόημα (Talli, Lelekov-Boissard, Dos Santos, & Frauenfelder, 2016).Έχει πολύπλοκους γραμματικούς κανόνες, που δυσκολεύουν παιδιά με μνήμη εργασίας ή προβλήματα κατανόησης.
Παραδείγματα από άλλες γλώσσες
Η Αγγλική γλώσσα έχει πιο απλή σύνταξη, αλλά η γραφή της είναι πολύ ασυνεπής. Ένα παιδί με δυσλεξία μπορεί να μπερδευτεί γιατί για παράδειγμα η λέξη night δεν γράφεται όπως ακούγεται. Αντίθετα, η Ιταλική έχει πιο ξεκάθαρους κανόνες ανάγνωσης, οπότε βοηθά περισσότερο παιδιά με φωνολογικές δυσκολίες (Seymour et al., 2003).
Τι μπορεί να κάνει ένας γονιός;
Η γνώση του πώς λειτουργεί η γλώσσα μπορεί να βοηθήσει τον γονιό να στηρίξει καλύτερα το παιδί του: Μάθετε μαζί μοτίβα λέξεων (π.χ. λέξεις που τελειώνουν σε -της, -ικός).Δώστε χρόνο και χώρο στο παιδί να διαβάζει και να γράφει χωρίς πίεση.Χρησιμοποιήστε εικόνες, καρτέλες, πίνακες και χρώματα για να οργανώσετε τη γραμματική και το λεξιλόγιο.Προτιμήστε σύντομες, απλές προτάσεις όταν διαβάζετε ή γράφετε μαζί του.Συνεργαστείτε με ειδικό παιδαγωγό για εξατομικευμένες στρατηγικές.
Συμπέρασμα
Η γλώσσα δεν είναι μόνο εργαλείο επικοινωνίας — είναι και εργαλείο σκέψης. Για τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες, η σωστή καθοδήγηση στη χρήση της γλώσσας μπορεί να κάνει τεράστια διαφορά. Η Ελληνική γλώσσα έχει πολλές δυνατότητες να βοηθήσει, αρκεί να διδάσκεται με τρόπο απλό, σταδιακό και κατάλληλο για τις ανάγκες του κάθε παιδιού.
Ευθύμιος Αγγράς
Ειδικός Παιδαγωγός MSc